بالقوه آنكه عقل براى او بالقوه باشد آن « فصل » است براى نفس انسانى ( يعنى « الانسان ناطق بالقوه » مثلا ) و آنكه عقل براى او بالفعل است آن « فصل » يا « خاصه » است براى نفس كلى ملكى ( يعنى « الملك عاقل بالفعل « مثلا » ) كه به آن : عقل كلى و عقل كل و نفس كلى و نفس كل نيز گويند : صفحه ( 43 ) - در بيان سخن اهل شريعت در آنكه حضرت عزت عالم را بچه طريق پيدا آورد : گفتار مؤلف در بيشتر مندرجات اين فصل و آنچه درباره بدء خلق و ترتيب موجودات مىآورد همانست كه بعضى از آن بنام « اسرائيليات » معروف شده و همگى متخذ از اقوال محدثان و مفسران است و شايد در تهيه غالب مباحث اين فصل مرجع و مأخذ او كتاب « الاسماء و الصفات » حافظ ابى بكر بيهقى ( متوفى 458 ) باشد زيرا كه بيهقى در آن كتاب همين مطالب را بنحو مفصل‌تر درباره مخلوق اول و كيفيت تقدير مقادير زمانى و اينكه ابتداى خلقت در كدام روز بوده و انتهاى آن در كدام روز و داستان ماهى و غيره و تفسير و تاويل آيات شريفه « قُلْ أَ إِنَّكُمْ لَتَكْفُرُونَ بِالَّذِي خَلَقَ الْأَرْضَ فِي يَوْمَيْنِ . . . الخ . . . . » و ديگر آيات شريفه كه عزيز نيز آنها را در اين فصل مورد استشهاد قرار داده است بحث نموده است . ( الاسماء و الصفات ص 374 الى ص 390 ) . همچنين در تاليف مباحث اين باب عزيز را ببعضى احاديث و رواياتى كه راجع ببدء و كيفيت خلق نقل شده است نظر بوده از جمله اين احاديث : . . . أخذ رسول الله ( ص ) بيدى فقال : خلق الله التربة يوم السبت و خلق فيها الجبال يوم الاحد و خلق الخير يوم الاثنين و خلق المكروه يوم الثلاثاء و خلق النور يوم الاربعاء و بث فيها الدواب يوم الخميس و خلق آدم بعد العصر من يوم الجمعة فى آخر الخلق و آخر ساعة من النهار فى ما بين العصر الى الليل . ( صحيح مسلم ج 17 ص 133 - مشكاة المصابيح ج 3 رديف 5734 ) . . . . . عن عبد الله بن سنان قال سمعت ابا عبد الله ( ع ) يقول ان الله خلق - الخير يوم الاحد و ما كان ليخلق الشر قبل الخير و فى يوم الاحد و الاثنين خلق الارضين و خلق اقواتها فى يوم الثلاثاء و خلق السموات يوم الاربعاء و يوم - الخميس و خلق اقواتها يوم الجمعة و ذلك قوله عز و جلّ : « خلق السموات و الارض و ما بينهما فى ستة ايام . » ( روضه كافى ص 245 ) . . . روى أن اليهود اتت النبى ( ص ) فسألته عن خلق السموات و الارض فقال : خلق الله الارض يوم الاحد و الاثنين و خلق الجبال و ما فيهن يوم الثلثاء و خلق يوم الاربعاء الشجر و الماء و المدائن ؟ ؟ و العمران و الخراب و خلق يوم الخميس السماء و خلق يوم الجمعة النجوم و الشمس و القمر و الملائكة . قالت اليهود ثم ما ذا